9 Nisan 2013 Salı

Yabancı İşçilerin Üç Aydan Sonra Sigortalı Olmaları Zorunlu mu?

 

Yabancı İşçilerin Üç Aydan Sonra Sigortalı Olmaları Zorunlu mu? (Yazar: Ahmet AĞAR-Yaklaşım / Nisan 2013 )

I- GİRİŞ

Bilindiği üzere, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 4. ve 6. maddelerine göre kimlerin sigortalı sayılıp, kimlerin sayılmayacağı, yabancı uyruklu işçilerin sigortalılıklarına ilişkin kesin hükümler bulunmasına rağmen, 02.03.2011 tarihinde yürürlüğe giren Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile Yönetmeliğin 10. maddesi değiştirilerek, yabancı bir ülkede kurulu herhangi bir kuruluş tarafından ve o kuruluş adına ve hesabına Türkiye’ye bir iş için gönderilenler, en fazla üç aylık süreden sonra sigortalı olacakları hükmü getirilmiştir.

Yönetmelikte (SSİY) yapılan bu değişiklikten sonra, yabancı işçilerin sigortalılığı ile ilgili olarak değişik görüşler ortaya çıkmış, yapılan farklı yorumlar ve uygulamalar nedeniyle kafalar karışmış ve bu konuda ciddi tereddütler hasıl olmuştur.

5510 sayılı Kanunun 4/c ve 6/e maddelerine ve Ülkemizin taraf olduğu Sosyal Güvenlik Sözleşme hükümlerine aykırı olan bu son değişikliğe göre, yabancı uyruklu işçilerin sigortalılıklarının nasıl olması gerektiği ve bunların ne kadar süreden sonra sigortalı olarak bildirilmesi gerektiği, bu makalemizin konusu olacaktır.

II- YÖNETMELİKLE GETİRİLEN ÜÇ AYLIK SÜRE SINIRLAMASI, KANUNA AYKIRIDIR.

 02.03.2011 tarihinde yürürlüğe giren Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile Yönetmeliğinin 10. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi değiştirilerek, yabancı bir ülkede kurulu herhangi bir kuruluş tarafından ve o kuruluş adına ve hesabına Türkiye’ye bir iş için gönderilen ve o ülkede sosyal sigortaya tabi olduğunu belgeleyen kişilerin sigortalı sayılmayacakları süre belirlenmiş ve bu süre, en fazla üç ay süre ile sınırlandırılmıştır. Yani, üç aydan sonra bu durumdaki yabancı işçilerin sigortalı sayılmaları gerektiği öngörülmektedir.

5510 sayılı Kanunda üç aylık süre sınırlaması olmadığı halde, yönetmeliğin 10/d maddesinde yapılan değişiklik sonrası ikili sosyal güvenlik anlaşması olan ülke vatandaşlarının söz konusu sözleşmede belirlenen süre kadar (Ek 1) 5510 sayılı Kanunu 6. maddesi kapsamında sigortalı sayılmazken, Türkiye ile arasında sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülke vatandaşları ise 3 aylık sürenin bitimini müteakip - kendi ülkesinde sigortalı olsa bile- sigortalı sayılacak ve -ilgili sosyal güvenlik sözleşmelerindeki hükümler gereği- İngiltere'de ikamet edenler ile İsviçre vatandaşı olanlardan istekte bulunanlar hariç, tüm yabacı uyruklular da 5510 sayılı Kanunun 4. maddesi kapsamında sigortalı sayılacak ve 4/a bendine tabi olanlardan işsizlik sigortası primi da kesilecektir. Yapılan bu değişiklik, Türkiye ile arasında sosyal güvenlik sözleşmesi olan ve kendi ülkesinde sigortalı olduğunu belgeleyenler için geçerli değildir ve bu yönüyle kanuna ve taraf olduğumuz uluslararası sözleşmelere aykırıdır. Şöyle ki;

Anayasamızın 90. maddesinde öngörüldüğü üzere; yürürlüğe konulmuş milletlerarası sözleşmeler kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine dahi başvurulamaz. Anayasa; böylece uluslararası sözleşmenin bir kuralını iç hukuk açısından "Yasa" gücünde görmüştür.

Gerek 5510 sayılı Kanunun 4. ve 6. maddeleri, gerekse Uluslararası İkili Sözleşmeler ve gerekse SGK tarafından bu konuya ilişkin olan genelgeler birlikte değerlendirildiğinde, yabancı uyruklu işçilerin SGK’ya bildirimleri ile ilgili uygulamanın şu şekilde olduğu/ olması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Şöyle ki:

III- SOSYAL GÜVENLİK SÖZLEŞMESİ İMZALANMIŞ ÜLKE UYRUĞUNDA OLAN YABANCI İŞÇİLERİN SİGORTAYA BİLDİRİMLERİ

1- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 6. maddesinin (e) bendine göre; yabancı bir ülkede kurulu herhangi bir kuruluş tarafından ve o kuruluş adına ve hesabına Türkiye’ye bir iş için gönderilen ve yabancı ülkede sosyal sigortaya tabi olduğunu belgeleyen kişiler ile Türkiye’de kendi nam ve hesabına çalışanlardan, yurtdışında ikamet eden ve o ülke sosyal güvenlik mevzuatına tabi olanların sigortalı sayılmayacakları öngörülmüştür.

2- Yine 5510 sayılı Kanunun 4. maddesinin (c) bendi hükmü gereği, mütekabiliyet esasına dayalı olarak uluslararası sosyal güvenlik sözleşmesiyapılmış ülke uyruğunda olanlar hariç olmak üzere, yabancı uyruklu kişilerden hizmet akdi ile çalışanların 4/a kapsamında sigortalı olacakları belirtilmiştir.

3- Diğer taraftan, ülkemizin diğer ülkelerle imzaladığı ikili ya da çok taraflı sosyal güvenlik sözleşmelerinde de iki ülke vatandaşlarının karşılıklı olarak diğer ülkede geçici görevli ya da geçici görevli olmaksızın çalışmaları halinde hangi ülkenin sosyal güvenlik mevzuatına tabi olacaklarına ilişkin hükümler bulunmaktadır.

4- Ülkemiz ile taraf ülkeler arasında imzalanan ikili ya da çok taraflı sosyal güvenlik sözleşmelerinde yer alan hükümler uyarınca, yabancı uyruklu kişilerin akit ülkede kurulu bir kuruluş tarafından belirli bir işin icrası amacıyla geçici olarak Ülkemize gönderilmesi halinde, sigortalının kendi ülkesinde çalışıyormuş gibi iş merkezinin bulunduğu ülkenin mevzuatına tabi tutulması kuralı getirilerek mükerrer sigortalılık önlenmiştir.

Geldiği ülkenin sosyal güvenlik kurumu tarafından, kendi ülkesinin mevzuat hükümlerine göre sosyal güvenliklerinin sağlandığına ilişkin sözleşmelerle belirlenmiş formülerleri Sosyal Güvenlik Kuruluna ibraz eden kişiler, ilgili ülke ile aramızda imzalanmış olan sosyal güvenlik sözleşmesinde öngörülen süre ve bu süreye ilave edilecek süre kadar sigortalı sayılmayacaklardır. Geldikleri ülkenin sosyal güvenlik mevzuatına tabi olarak kendi çalışmalarından dolayı aylık alanlar dahil geçici görevli olarak Ülkemizde çalışanlar sigortasız sayıldıkları sürelerin bittiği tarihten itibaren Kanunun 4/a bendi kapsamında sigortalı olacaklardır.

Ancak, ilk görevlendirme süreleri dolduktan sonra işin uzaması durumunda, geçici görevin uzatılması talebinin sigortalı veya işverence sözleşmeli ülkenin sigorta kurumuna iletilmesi ve bu kurumun talep etmesi halinde, bu talep SGK tarafından sözleşmeler kapsamındadeğerlendirilerek geçici görevinin uzatılması talebi uygun bulunan kişiler sözleşmede öngörülen uzatma süresince de Ülkemiz mevzuatından muaf tutulmaya devam edilecektir.

Ülkemiz ile yabancı ülkeler arasında imzalanan sosyal güvenlik sözleşmelerinde geldikleri ülkede sosyal sigortaya tabi olduklarını belgeleyenlerin Ülkemizde ne kadar süre ile sigortalı olmayacakları ekteki tabloda belirtilen süreler dikkate alınarak belirlenecektir. (Ek: 1)

Buna bir örnek olarak: Avusturya’da sigortalı olarak çalışırken, 01.03.2011-01.03.2013 tarihleri arasında Türkiye’ye geçici görevli olarak gönderilen Avusturya uyruklu kişi 01.03.2013 tarihinden itibaren 7 yıl daha uzatma talebinde bulunduğu ve talebinin uygun görüldüğü varsayıldığında, Ülkemiz ile Avusturya arasında sosyal güvenlik sözleşmesine göre uzatma süresinde herhangi bir kısıtlama bulunmadığından bu kişi uzatılan sürede de Kanun kapsamında sigortalı sayılmayacaktır.

IV- SOSYAL GÜVENLİK SÖZLEŞMESİ İMZALANMAMIŞ ÜLKE UYRUĞUNDA OLAN YABANCI İŞÇİLERİN SİGORTAYA BİLDİRİMLERİ

1- Yönetmeliği (SSİY) 10. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi gereğince, 02.03.2011 tarihinden itibaren yabancı bir ülkede kurulu herhangi bir kuruluş tarafından ve o kuruluş adına ve hesabına Türkiye’ye bir iş için en fazla üç ay süreyle gönderilen ve yabancı ülkede sosyal sigortaya tabi çalıştığını ya da kendi çalışmalarından dolayı aylık aldığını belgeleyen kişiler sigortalı sayılmayacaklar, ancak, üç aydan fazla süre için çalışma izni alınan yabancı işçiler, işe başlama tarihinden sonra geçen üçüncü ayın bitiminden itibaren sigortalı olacaklardır.

2- Geçici görevli olarak çalıştığı üç aylık sürenin dolduğu tarihten sonra Ülkemizden ayrılan ya da ayrılmadan yeniden çalışma izni talep edilen yabancı uyruklular hakkında üç aylık süre şartı aranmaksızın çalışmaya başladıkları tarihten itibaren sigortalı bildirimleri yapılacaktır. Ancak, üç aylık çalışma süresini doldurmadan Ülkemizden ayrılan ya da Ülkemizde bulunduğu halde çalıştığı işinden ayrılan yabancı uyrukluların yeniden aynı ya da başka bir iş için çalışma izni alarak çalışmaya başlamaları halinde, ilk çalışma izinlerinde kullandıkları sürenin üç aya tamamlandığı tarihten sonra sigortalı sayılacaktır. Diğer bir ifade ile aynı kişi için bir defaya mahsus olmak üzere fasılalı ya da fasılasız üç aylık istisnai süre verilecektir.

Yabancı uyrukluların geçici görevli oldukları sürelerinin dolduğu tarihten itibaren sigortalılıklarının sağlanabilmesi için, çalışma izni aldıkları sigortalılardan yabancı kimlik numarası olanların işe giriş bildirgeleri elektronik ortamda, yabancı kimlik numarası olmayanların işe giriş bildirgeleri ise kağıt ortamında işverenleri tarafından en geç üç aylık sürenin dolduğu tarihe kadar SGK’nın ilgili müdürlüğüne verilmesi gerekmektedir.

V- HERHANGİ BİR KURULUŞ TARAFINDAN GÖNDERİLMEYEN YABANCI İŞÇİLERİN ÇALIŞMA İZİNLERİ VE SİGORTAYA BİLDİRİMLERİ

1- Yabancıların Türkiye’de bir işveren yanında veya kendi nam ve hesabına çalışmaya başlamadan önce, 4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanuna göre Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’ndan izin almaları gerekmektedir. Çalışma izni bulunmayan yabancı işçi çalıştıran işverenler, her bir işçi için 7.325 Tl. idari para cezası ödemek zorunda kalacaktır.

2- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’ndan çalışma izni alınmak kaydıyla çalıştırılan yabancı uyruklu işçiler, çalışmaya başladıkları tarihten itibaren isteklerine bakılmaksızın 5510 Sayılı Kanunun 4/a maddesi kapsamında tüm sigorta kollarına tabi olarak sigortalı sayılacak ve SGK’ya bildirilecektir.

VI- SONUÇ OLARAK

Gerek 5510 sayılı Kanunun 4/c ve 6/e maddeleri, Ülkemizin taraf olduğu Uluslararası İkili Sözleşme hükümleri ve Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği birlikte değerlendirildiğinde, yabancı işçilerin sigortalılık bildirimleri ile geçici görevli olarak Ülkemize bir iş için gönderilen ve geldikleri ülkede sigortalı olduklarını belgeleyen yabancı uyruklu işçilerin Ülkemizde ne kadar süreden sonra sigorta kapsamına alınmaları zorunlu olan süreler şöyledir:

1- Ülkemiz ile sosyal güvenlik sözleşmesi bulunan bir ülke vatandaşı olan ve geldikleri ülkede sigortalı olduğunu belgeleyen yabancı işçilerin sigortalı sayılmayacakları süreler, ilgili ülkelerin sözleşmelerinde (ekli listede) belirlenmiştir. Bu kapsamda olan bir yabancı işçi, kendi ülkesine ait sözleşmede belirtilen süre kadar (örn. Avusturya 24 ay ve alınacak ilave süre) Türkiye’de sigortalı sayılmayacaktır. Bu sürenin bitim tarihinden itibaren sigortalı sayılacaktır.

2- Ülkemiz ile sosyal güvenlik sözleşmesi bulunmayan bir ülke vatandaşı olan yabancı ülkede sosyal sigortaya tabi çalıştığını ya da kendi çalışmalarından dolayı aylık aldığını belgeleyen yabancı uyruklu işçiler, geçici görevlendirildikleri tarihten itibaren en fazla üç aya kadar sigortalı sayılmayacaktır. Ancak üç aydan fazla çalışmaya devam ettikleri taktirde Türkiye’de sigortalı sayılacaktır.

3- Yurtdışında kurulu herhangi bir kuruluş tarafından gönderilmeyen ve Türkiye’de bir işveren yanında veya kendi nam ve hesabına çalışan yabancı uyruklu işçiler, çalışmaya başladıkları tarihten itibaren isteklerine bakılmaksızın 5510 sayılı Kanunun 4/a maddesi kapsamında tüm sigorta kollarına tabi olarak sigortalı sayılacak ve SGK’ya bildirilecektir.

Sosyal güvenlik sözleşmelerine göre geldikleri ülkede sosyal sigortaya tabi olduklarını belgeleyenlerin

Ülkemizde ne kadar süre ile sigortalı olmayacaklarına dair tabloda

Ek: 1

SÖZLEŞMELERE GÖRE GEÇİCİ GÖREV UYGULAMALARI

Sıra

Sözleşmeli Ülke

Geçici Görev Süresi Uzatılabilecek Süre

1

İngiltere

Geçici görevle bulunduğu sürece kayıtlı olduğu ülke mevzuatı uygulanır.

2

F.Almanya

5 yıl

3 Yıl

3

Hollanda

24 ay

Mutabık kalınan süre kadar

4

Belçika

24 ay

Mutabık kalınan süre kadar (Uygulamada 60 ay ile sınırlı)

5

Avusturya

24 ay

Mutabık kalınan süre kadar

6

İsviçre

24 ay

Mutabık kalınan süre kadar

7

Fransa

3 yıl

Mutabık kalınan süre kadar (Uygulamada 6 yıl ile sınırlı)

8

Danimarka

12 ay

İşin bitimine kadar (mutabakat koşuluyla)

9

İsveç

12 ay

12 ay

10

Norveç

12 ay

Mutabık kalınan süre kadar

11

Libya

1/9/1985 tarihinden sonra daimi geçici işçi uygulaması vardır

12

K.K.T.C

24 ay

Mutabık kalınan süre kadar

13

Makedonya

24 ay

60 aya kadar uzatılabilir

14

Azerbaycan

24 ay

60 aya kadar uzatılabilir

15

Romanya

24 ay

60 aya kadar uzatılabilir

16

Gürcistan

24 ay

60 aya kadar uzatılabilir

17

Bosna-Hersek

24 ay

60 aya kadar uzatılabilir

18

Kanada

24 ay

60 aya kadar uzatılabilir

19

Kebek

60 ay

Mutabık kalınan süre kadar

20

Çek Cumhuriyeti

24 ay

Mutabık kalınan süre kadar

21

Arnavutluk

24 ay

60 aya kadar uzatılabilir

22

Lüksemburg

12 ay

12 ay

23

İtalya

12 ay

Mutabık kalınan süre kadar

24

Portekiz

12 ay

Mutabık kalınan süre kadar

25

İspanya

12 ay

Mutabık kalınan süre kadar

________________________

* Sosyal Güvenlik Müşaviri

Yazarlar : 'AHMET AĞAR'

Hiç yorum yok: