24 Ocak 2011 Pazartesi

İşgörenler Beyaz Yakalı-Mavi Yakalı kategorilerine ayrılırken nelere dikkat edilmelidir?

İşgörenler Beyaz Yakalı-Mavi Yakalı kategorilerine ayrılırken nelere dikkat edilmelidir?

 

I. Giriş 

Bir işletmede çalışan işgörenlerin organizasyon geliştirmeden sorumlu birim tarafından beyaz yakalı ve mavi yakalı olarak tasnif edilmesinde tereddütler yaşandığı gözlemlenmektedir. 

 

Uygulamada yaşanan bazı tereddütleri gidermek amacı ile beyaz yakalı ve mavi yakalı ayırımının hangi kriterlere göre yapılacağı bu yazının konusunu oluşturmaktadır. 

 

Çalışma hayatını düzenleyen birincil ve ikincil mevzuatta, ücret karşılığı bir işi ifa etme yükümlülüğüne giren tarafa işçi, işçi tarafından ifa edilen iş karşılığında ücret ödeme yükümlülüğüne giren tarafa da işveren denilmektedir. İş Kanunu ve diğer ilgili mevzuatta beyaz yakalı ve mavi yakalı terimlerine rastlamak mümkün değildir. 


II. Tanımlar

 

Beyaz Yakalılar: Daha çok idari ve araştırma geliştirme işlerinde faaliyet gösteren ve beden gücüne oranla yüksek teknolojik eğitim zihin ve beyin gücüne dayalı işlerde çalışanlara verilen isimdir.  

 

Beyaz yakalılar, işletmelerde daha çok masa başında zihin gücüyle çalışır, kamuda memur, özel sektörde idari personel olarak da adlandırılırlar, ancak; sadece masa başında çalışma kriteri yeterli değildir. Üretim Planlama, Üretim Yönetimi, Kalite Güvence ve Kontrol, Laboratuar, Ar-Ge, Bakım Onarım, Depolama, Sevkiyat, Pazarlama Satış vb. gibi görevlerde çalışanlar da beyaz yakalı olarak değerlendirilir.

 
Mavi Yakalılar: 
Mal veya hizmet üretimi yapan bir işletmede, arazide, sahada veya üretim tezgahı başında birebir emek sarf eden ve zihin gücüne oranla daha fazla beden gücüne dayalı işlerde çalışanlara verilen isimdir.

Mavi yakalılar, işletmelerde üretilen mal veya hizmetin üretim süreçlerinden birinde malın veya hizmetin üretilmesi için üretim hattında makine başında çalışır, ürün bandında bizzat emek sarf eder, beyaz yakalılara oranla zihin gücünden daha çok beden gücüyle çalışırlar, ancak; ustabaşı, postabaşı, formen, vardiya amiri gibi unvanlarla üretim hattında sorumlu oldukları kısımla ilgili işlerin kontrol edilmesinden ve işçilerin sevk ve idare edilmesinden sorumlu olan çalışanlar mavi yakalı olarak değerlendirilmemelidir.

III. Diğer Kriterler 

Mavi Yakalı ve Beyaz Yakalı kategori çalışması yapılırken yukarıda açıkladığımız temel kriterlerle birlikte aşağıda sıraladığımız hususlar da dikkate alınmalıdır.

Beyaz Yakalı İşgören:

 

1)   Genellikle masa başında çalışır. (Memur/İdari Personel)

 

2)   Beden gücünden ziyade zihin gücüyle çalışır.

 

3)   Genellikle aylık maktu ücretle ücretlendirilir ve fazla mesai almaz.

 

4)   Üretimle ilgili süreçleri planlar ve/veya sevk ve idare eder.

 

5)   Üretim süreçlerine destek verirler. (Bakım Onarım, Laboratuar vb. gibi)

 

6)   Araştırma ve Geliştirme çalışmalarını yürütürler. 

 

 

Mavi Yakalı İşgören: 

 

 

1)   Üretim hattında, ürün bandında, tezgah başında, makine başında veya sahada hareketli olarak çalışır.

 

2)   İşletmenin ürettiği mal veya hizmetin üretim hattına girmesi ve ürün bandından çıkması arasındaki süreçlerde bizzat çalışır.

 

3)   Zihin gücünden ziyade beden gücüyle çalışır.

 

4)   Yöneticisi tarafından planlanan işleri yapar.

 

5)   Parça başına, saatlik veya yevmiye ile ücretlendirilir, fazla mesai alır.

 

6)    İşleri sevk ve idare etme sorumluluğu yoktur. 

 

IV. Sonuç  

 

Planlama, kalite kontrol, depolama, sevkiyat, bakım onarım, ar-ge, laboratuar gibi üretim destek hizmetlerinde çalışanlar ile güvenlik, temizlik, yiyecek-içecek servisi,  mutfak, yemekhane, şirket şoförlüğü, makam şoförlüğü gibi yardımcı destek hizmetlerinde çalışan işgörenlerin mavi yakalı mı, beyaz yakalı mı olduğu konusunda tereddütler yaşanmaktadır.

  

Mavi yakalı işgörenleri mal veya hizmetin üretilmesinde, üretim sürecinin herhangi bir safhasında bizzat çalışanlar olarak tarif etmiştik. Bu nedenle yukarıda sıraladığımız idari ve destek hizmetlerini yürüten işgörenler beyaz yakalı olarak değerlendirilmelidir.

  

Ayrıca, asıl işi güvenlik veya temizlik hizmeti vermek olan hizmet üreten işletmeler, asıl işi fiilen yapan işgörenlerini (temizlik veya güvenlik görevlilerini) mavi yakalı; işi planlayan, organize eden, denetleyen, sevk ve idare eden işgörenlerini de beyaz yakalı olarak değerlendirebilir.

  

Ali Doğan

 

İnsan Kaynakları Yöneticisi

Mali Müşavir

 

 

 

Hiç yorum yok: