3 Mart 2009 Salı

KISA ÇALIŞMA ÖDENEĞİNİN AMACINA ULAŞMASI İÇİN İŞSİZLİK ÖDENEĞİNE HAK KAZANMA

KISA ÇALIŞMA ÖDENEĞİNİN AMACINA ULAŞMASI İÇİN İŞSİZLİK ÖDENEĞİNE HAK KAZANMA ŞARTLARINI KOLAYLAŞTIRMAK GEREKİR

 

Kısa Çalışma ve Kısa Çalışma Ödeneği; ekonomik krizden dolayı üretime ara veren veya kısmi çalışan iş yerlerinde işçi çıkarılmasını önlemek için getirilmiş bir düzenlemedir. İşçi çalıştıran ve ekonomik krizden etkilenen işverenler sektör ayrımı olmaksızın ve işçi sayısına bağlı kalmaksızın bu haktan yararlanabilir[1].

 

4857 sayılı İş Kanunu’nun,65.maddesinde düzenlenen “Kısa Çalışma ve Kısa çalışma Ödeneği” 26.05.2008 tarih, 26887 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5763 sayılı “İş Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun” ile İş Kanunu kapsamından çıkarılmış, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununa eklenmiştir[2].

 

İşverenin kısa çalışma talebinin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca uygun bulunması işçinin kısa çalışma ödeneğinden yararlanması için yeterli şart değildir. İşçinin kısa çalışma ödeneğinden yararlanması için kısa çalışmanın başladığı tarihte, çalışma süreleri ve işsizlik sigortası primi ödeme gün sayısı bakımından işsizlik ödeneğine hak kazanmış olması gerekir.

 

İşsizlik ödeneği,kendi istek ve kusuru dışında işsiz kalan,işten çıkma-çıkarılma tarihinden önceki son üç yıl içinde en az 600 gün prim ödeyen işçilere verilmektedir.

 

Son üç yıl içinde;

 

            - en az 600 gün prim ödeyen işçi 180 gün (6 ay) işsizlik ödeneği alacaktır.

          - en az 900 gün prim ödeyen işçi 240 gün (8 ay) işsizlik ödeneği alacaktır.

          - Son üç yılın tamamında 1080 gün prim ödeyen işçi 300 gün (10 ay) işsizlik ödeneği alacaktır.

 

Bu ödemelere hak kazanmak için diğer bir şart ise son üç yıl içinde son 120 gün (4 ay) kesintisiz olacaktır.

 

Günlük işsizlik ödeneği, sigortalının son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının yüzde kırkıdır. Bu şekilde hesaplanan işsizlik ödeneği miktarı,4857 sayılı İş Kanununun 39.maddesine göre onaltı yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücretin brüt tutarının yüzde seksenini geçemez.

 

- 01.01.2009-30.06.2009 tarihleri arasında 16 yaşından büyük işçiler için  geçerli asgari ücret miktarı (aylık  brüt) 666 TL’dir. İşsizlik ödeneği miktarı ise en az 666 x %40 = 266,40 TL, en fazla ise 666 x %80 = 532,80 TL’dir.

 

- İşsizlik ödenek miktarı asgari ücretin %80’ini olan 532,80 TL’yi aşamayacağı için 1.332 TL (1332 x %40 = 532,80) ve yukarısı ücret alanlar içinde örneğin 2.000-3.000-4.000 TL ücret alanlar içinde miktar değişmeyecektir.

 

18.02.2009 tarihinde T.B.M.M ’de kabul edilen 5838 sayılı “Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun” ile yapılan değişiklik ile 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununa aşağıdaki geçici madde eklenmiştir.

 

Geçici Madde 8- 2008 ve 2009 yıllarında kısa çalışma için yapılan başvurulara münhasır olmak üzere, ek 2.maddenin ikinci fıkrasında kısa çalışma için öngörülen azami üç aylık süre, altı ay olarak uygulanır; üçüncü fıkrasında öngörülen kısa çalışma ödeneği miktarı % 50 oranında artırılarak ödenir ve kısa çalışma ödeneği olarak yapılan ödemeler, başlangıçta belirlenen işsizlik ödeneği süresinden düşülmez. Bu maddenin yayımı tarihinden önce uygunluk tespiti yapılan kısa çalışma başvurularında süre, işverenin talebi halinde aynı şartlarla ve bu maddede öngörülen süreyi aşmamak kaydıyla uzatılır. Bu maddede öngörülen ödenek miktarı aynı kalmak kaydıyla, kısa çalışma süresini altı ay daha uzatmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir. Ancak, bu dönemde kısa çalışma ödeneği olarak yapılan ödemeler, başlangıçta belirlenen işsizlik ödeneği süresinden düşülür.

 

Yasal değişiklik ile 2008 ve 2009 yıllarında kısa çalışma için yapılan başvurulara münhasır olmak üzere kısa çalışma ödeneği miktarı % 50 oranında artırılmıştır. Diğer bir ifadeyle işsizlik ödeneği oranı en az %40 ‘dan %60’ a, en fazla ise %80’den %120’ye yükseltilmiştir.

 

Yasal değişiklik sonucu;

 

-01.01.2009-30.06.2009 tarihleri arasında 16 yaşından büyük işçiler için  geçerli asgari ücret miktarı (aylık  brüt) 666 TL’dir. İşsizlik ödeneği miktarı ise en az 666 x %60 = 399,60 TL,en fazla ise 666 x %120 = 799,20 TL’dir.

 

- İşsizlik ödenek miktarı asgari ücretin %120’si olan 799,20 TL’yi aşamayacağı için 1332 (1332 x %60 = 799,20) ve yukarısı ücret alanlar içinde miktar değişmeyecektir.

 

- Kısa çalışma süresi azami üç aydan 6’aya çıkarılmıştır.

 

- Kısa çalışma ödeneği olarak yapılan ödemeler işsizlik ödeneği süresinden düşülmeyecektir.

 

- Kısa çalışma süresini 6 ay daha artırmaya Bakanlar Kurulu yetkili kılınmıştır. 6 ay daha uzatılması halinde kısa çalışma ödeneği olarak yapılan ödemeler işsizlik ödeneği süresinden düşülecektir.

 

İşsizlik Ödeneğine Hak Kazanma Şartlarının Değiştirilmesi (Öneri):

 

Küresel ekonomik kriz etkisini ülkemizde de göstermeye başlamış,dış talebin daralması işsiz sayısını öngörülemeyecek şekilde artırmaya başlamıştır. İhracata bağlı olarak çalışan ve doğrudan etkilenen emek yoğun sektörlerin başında gelen mermer/seramik, otomotiv ve tekstil işverenleri-işçileri zor günler geçirmektedir.

 

İşsizlik sigortası prim oranı 01.06.2000-31.12.2001 tarihleri arasında işveren payı %3, devlet payı %2, işçi payı %2 iken, 01.01.2002 tarihinden itibaren işveren %2, devlet %1, işçi %1 şeklinde uygulanmaktadır. İşsizlik sigortası primi 01.06.2000 tarihinde kesilmeye başlamış, ilk işsizlik ödeneği ise 2002 Mart ayında verilmiştir.

 

T.İş Kurumunca yayımlanan 2009 Şubat ayı işsizlik sigortası fonu aylık basın bülteninde yer alan bilgilere göre 2009 Ocak ayı sonu itibarıyla işsizlik sigortası fonunda biriken miktar 39.1 Milyar TL’dir. 2002 Mart ayından 2009 Ocak ayı sonuna kadar ödenen işsizlik ödenek miktarı ise 2 Milyar TL’nin altındadır. Diğer bir ifadeyle de ödenen miktar mevcut miktarın % 5’ine bile denk gelmemektedir. Ekonomik krizden dolayı üretime ara veren veya kısmi çalışan işverenlerin Kısa çalışma ve kısa çalışma ödenek talep başvurusu sayısı her geçen gün artmaktadır. Kısa çalışma uygunluk tespiti Ülke genelinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Müfettişlerince yapılmaktadır.

 

Uygulamada kısa çalışma yapması uygun görülen işyerlerinde işçilerin bir kısmının kısa çalışma ödeneğine hak kazanacak şartları taşımadığı diğer bir ifadeyle çalışma süreleri ve işsizlik sigortası primi ödeme gün sayısı bakımından işsizlik ödeneğine hak kazanamadıkları görülmektedir.

 

Kanaatimce Yapılması Gerekenler:

 

01.01.2009-31.12.2009 tarihleri arasında 1 yıl geçerli olmak şartıyla;

 

1- İşsizlik ödeneğine hak kazanmada son üç yıl şartı son iki yıla düşürülmelidir.

 

2- İşsizlik ödeneğine hak kazanmada prim gün sayısı düşürülmeli,prim ödeme süresi artırılmalıdır. Örneğin; son iki yıl içinde en az 720 gün prim ödeyen işçiye 360 gün (12 ay), 600 gün prim ödeyen işçiye 300 gün (10 ay), 480 gün prim ödeyen işçiye 240 gün (8 ay) işsizlik ödeneği verilmelidir.

 

3- İşsizlik ödenek miktarı artırılmalıdır. Örneğin; 8 ay işsizlik ödeneğine hak kazanan işçiye en az yasal asgari ücret (16 yaşından büyükler için geçerli) miktarı (666.-TL), 10 ay işsizlik ödeneğine hak kazanan işçiye asgari ücretin 1,25 katı (832,50.-TL) ve 12 ay işsizlik ödeneğine hak kazanan işçiye asgari ücretin 1,5 katı (999.-TL) işsizlik ödeneği verilmelidir.

 

4- İşsizlik ödeneğine hak kazanmada son 120 gün kesintisiz şartı tamamen kaldırılmalı veya kesintisiz ibaresi kaldırılarak bu süre 60 güne düşürülmelidir.

 

5- Kısa çalışma kapsamında özellikle yurt dışı siparişe bağlı çalışan mermer/seramik,otomotiv ile tekstil sektörü için düzenlemeler getirilmelidir. Örneğin; en az dört hafta şartı esnetilmeli, işyerleri sipariş geldiği süre içinde çalışabilmelidir.

 

6- T.İş Kurumu kısa çalışma kapsamında internet sayfasını devamlı güncelleyerek işveren ve işçilere yardımcı olmalıdır.

 

7- T.İş Kurumunca, kısa çalışma kapsamında işverenlik beyan ve belgeleri esas alınarak işçilerin kısa çalışma ödeneklerini en kısa süre içinde almaları sağlanmalıdır.Örneğin uygunluk tespiti başlangıç aşaması yerine bitiş aşamasında da yapılabilir.Başlangıç aşamasındaki tespit fiili duruma yöneliktir.İleriye dönük yapılacak inceleme tespitten çok tahmin olacağı için sonuç aşamasında denetim yerinde olacaktır.Bu durumda süreç hızlanacaktır.

 

Sonuç:

 

Küresel ekonomik kriz ile birlikte temelde yapısal bir işsizlik sorunu olan ülkemizde işsiz sayısı öngörülemeyecek şekilde artmaktadır. Günümüzde istihdam sorunu, tüm ülkelerde en önemli sorunlardan biri olmaya devam etmektedir. Bir ülkede üretimde bulunamayanların sayısındaki artış, sadece çalışanların üzerindeki yükü artırmakla kalmamakta, aynı zamanda pek çok ekonomik ve sosyal sorunu da beraberinde getirmektedir. 

 

İşsizliği toplum ve birey açısından olmak üzere iki biçimde tanımlamak mümkündür. Toplum açısından işsizlik, üretken kaynakların kullanılmaması anlamını taşır. Birey açısından ise, çalışma istek ve yeteneği bulunmasına ve çalışmaya hazır durumda olmasına rağmen, kişinin çalışma imkânı bulamamasıdır. Bunun sonucu ise, işten doğan gelirin kesilmiş olmasıdır. 

 

İşsizlik sigortası, bir iş ya da iş yerinde çalışırken, çalışma istek, yetenek, sağlık ve yeterliliğinde olmasına karşın tamamen kendi istek ve kusuru dışında işini kaybeden çalışanlara işsiz kalmaları nedeni ile uğradıkları gelir kaybını kısmen de olsa karşılayarak, kendisinin ve ailesinin zor duruma düşmesini önlemek amacı ile belli süre ve ölçüde ödemeyi kapsayan, sigortacılık tekniği ile faaliyet gösteren, Devlet tarafından kurulmuş, zorunlu bir sigorta koludur. İşsizlik sigortası sosyal devlet ilkesinin de bir gereğidir. 

 

2009 Ocak ayı sonu itibarıyla işsizlik sigortası fonunda biriken miktar 39.1 Milyar TL olmasına rağmen 2002 Mart -2009 Ocak ayı sonuna kadar ödenen işsizlik ödenek miktarı ise 2 Milyar TL’nin altındadır. İşsizlere ödenen bu rakam içinde bulunduğumuz süreç içinde oransal olarak kanaatimce çok düşüktür ve artırılmalıdır.

 

02 Mart 2008

 

Cumhur Sinan Özdemir

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı

İş Müfettişi -Ankara

 

 



[2]Kısa Çalışma ve Kısa Çalışma Ödeneğine ilişkin uygulama Yönetmeliği 13.01.2009 tarih,27109 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır.

Hiç yorum yok: