25 Eylül 2008 Perşembe

5084 SAYILI KANUN VE ASGARİ GEÇİM İNDİRİMİ YÜKÜ

  

I. GİRİŞ:

 

Bilindiği üzere, 06/02/2004 tarih ve 25365 Sayılı Resmi Gazete'de, Yatırımların ve İstihdamın Teşviki ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında 5084 Sayılı Kanunla başlayan, kişi başına Gayrisafı Yurtiçi Hasıla Tutarları 1500 USDoların altında olan illere yatırım yapanlar için teşvikler kanun üzerinde henüz geçerli gözükse de uygulamada 5615 sayılı kanunla getirilen Asgari Geçim İndirini uygulaması ve 5766 sayılı kanunla Gelir Vergisi Stopajı teşviği ortadan kaldırılmıştır. Bu yazıda bu kanunun tarihsel gelişimi değil gelir vergisi stopajı teşviğinin geldiği garip hal ele alınacaktır.

 

II.UYGULAMALARA DAİR AÇIKLAMALAR:

 

Giriş paragrafının bu kadar uzun ve karmaşık oluşu bir makale için garip olsa da 5084 sayılı Kanun'un yaşadığı değişiklikler ve aldığı halden daha karmaşık olamaz. Bilndiği üzere yararlanma koşullan önce 5350 sayılı kanunla daha sonra da 5615 sayılı kanunla değiştirilmiş bu değişiklikleri takibetmek bile yatırımcıları, mali müşavirleri ve hatta vergi idaresini bir hayli zorlamıştır.

 

5084 sayılı Kanun ile 49 ilde yatırım yapan girişimcilere

 

- Çalışanın ücretlerinden kesilen Gelir Vergisi Stopajının alınmaması,

- Çalışanın sigorta primi işveren paylarının Hazine tarafından ödenmesi,

- Enerji Desteği,

- Yatırımlar için bedelsiz arsa ve arazi temini teşviki getirmiştir.

 

5766 sayılı Kanunun 8-ç maddesiyle Gelir Vergis Kanunu'na eklenen 73. madde ile 1.1.2008 tarihinden geçerli olmak üzere 5084 sayılı Yatırımların ve İstihdamın Teşviki ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 3'üncü maddesi kapsamında gelir vergisi stopajı teşviki uygulanan ücretlerin vergilendirilmesinde, öncelikle Kanunun 32'nci maddesinde yer alan asgari geçim indirimi dikkate alınır. Hükmü konulmuş ve bu maddede yer verilen yetkiye dayanılarak çıkarılan 267 Seri Nolu Geliri Vergisi Genel Tebliği ile Teşviğin nasıl uygulanabileceği daha doğrusu nasıl uygulanamayacağı açıklanmıştır.

 

Kısaca özetleyecek olursak Asgari geçim indirimi tutarı, yapılan düzenleme uyarınca ücret üzerinden hesaplanan gelir vergisinden öncelikle mahsup edilecektir. Asgari geçim indirimi mahsubu yapıldıktan sonra kalan gelir vergisi tutarı işveren tarafından terkin edilecek tutar olacaktır.

 

Ancak, terkin edilecek tutar, 5084 sayılı Kanunun 3'üncü maddesi uyarınca asgari ücret üzerinden hesaplanan gelir vergisi tutarından fazla olamayacağından asgari ücret üzerinden hesaplanan tutardan asgari geçim indiriminin mahsup edilmesi sonucu kalan tutar terkine konu edilecektir.

 

Tebliğde yer alan 3 Nolu Örnek açıklamalarımız için kullanılacaktır.

 

Mardin ilinde organize sanayi bölgesi dışında faaliyet gösteren (B) A.Ş. 30 işçi istihdam etmektedir. Ocak 2008 döneminde çalışanlarından tevkif ettiği Gelir Vergisi tutarı 3.000 YTL'dir. 30 işçi için Asgari Geçim İndirimi Bordrosunda hesaplanan asgari geçim indirimi ise 1.900 YTL'dir.

 

Buna göre, (B) A.Ş.'nin 30 işçi için yararlanacağı terkin tutarı şöyle hesaplanacaktır.

  • Ücretler üzerinden hesaplanan gelir vergisi 3.000,00 YTL
  • Asgari ücret üzerinden hesaplanan gelir vergisi (30 x 77,57=) 2.327,10 YTL
  • Hesaplanan asgari geçim indirimi (5) 1.900,00 YTL
  • 5084 sayılı Kanun kapsamında terkin edilebilecek tutar (2.327,10-1.900=) (6) 427,10 YTL
  • Vergi dairesine ödenecek tutar [3.000-(1.900+427,1)=] 672,90 YTL

Örnekte, ücretlilerin yararlanabileceği asgari geçim indirimi tutarları toplamı, asgari ücret üzerinden hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilmiştir. Asgari ücret üzerinden tevkif edilen vergi tutarından; asgari geçim indirimi tutarının mahsubu sonucu kalan tutar, asgari ücret üzerinden hesaplanan gelir vergisinin organize sanayi veya endüstri bölgelerinde kurulu iş yerleri için tamamından, diğer yerlerdeki iş yerleri için ise yüzde sekseninden fazla olmamak kaydıyla 5084 sayılı Kanun uyarınca terkin edilecektir.

 

Gerçek ücretler üzerinden tevkif edilen vergi tutarından (3.000 YTL); asgari geçim indirimi (1.900 YTL) ile 5084 sayılı Kanun uyarınca terkin edilecek tutarın (427,10 YTL) toplamı arasındaki fark olan 672,90 YTL vergi dairesine ödenecek tutardır.

 

Yukarıdaki örnekte de görüldüğü üzere 5084 sayılı Kanuna göre 2.327,10 YTL'lik gv stopaj teşviki, daha sonra çıkarılan Gelir Vergisi Kanunu değişikliği ile 427,10 YTL'ye düşürülmüştür. Burada ilk olarak dikkat çeken husus Gelir Vergisi Kanunu'nun Geçici 73. maddesinin lafzından öncelikle Asgari Geçim İndiriminin uygulanacağı anlaşılmakla beraber söz konusu tutar için gv stopaj teşvikinin yapılmayacağı anlaşılmamaktadır.

 

Daha önceki uygulamadaki haliyle Ücretlilerde Vergi İndirimi müessesesi tüm stopaj kalemlerinden mahsup edilmekte, mahsup mümkün değilse İade Edilecek sütununa yazılmaktaydı. Yani Ücretliler Vergi İndirimi uygulamasında işçilere ödenen bu hak sadece işçi ücretleri ile ilişkilendirilmiyordu. Halen geçerli olan bugünkü uygulamada ise 5084 sayılı kanunun uygulanmadığı yerlerde Asgari Geçim İndirimi yükü hazineye intikal edecek vergilerden mahsup edilirken, 5084 sayılı Kanunun uygulandığı yerlerde teşvikten yararlanan mükelleflerin teşviğinden kesilmektedir.

 

Yani bu yerlerde devlet asgari geçim İndirimi yükünü diğer illerdeki gibi üzerine almak yerine teşvikten yararlanan mükelleflerin üzerine aktarmıştır.

 

Çok basit bir örnekle Nevşehir OSB'nde faaliyet gösteren K Tekstil Ltd.Şti. yatırımlarını Aralık 2007'de tamamlayarak faaliyetine başlamıştır. 300 asgari ücretli işçi çalıştıran firma geçerli Vergi Kanunlarına güvenerek beş yıllığına gv.stopajı teşviği, işveren sigorta payı ve enerji desteği teşviğine güvenerek yatırım yapmıştır. Buna göre firma yatırım yaparken yaptığı hesaba göre gelir vergisi stopajı teşviği aşağıdaki gibi hesaplamıştır;

 

(2008 asgari ücreti % 5 artırılarak hesaplanmıştır.)

 

ASGARİ ÜCRET ÜZ.HES. GV

İŞÇİ SAYISI

BAZ AYLIK GV STOPAJ TUTARI

2008

2009

2010

2011

2012

TOPLAM

77,57

300

23.271

279.252  

293.214

307.875

323.269

339.432

1.543.043

 

Yatırımcı yatırıma başlarken 1.543,043 YTL gv stopaj teşviğinden yararlanacağını hesaplamışken Gelir Vergisi Kanunu'nda yapılan değişiklikle ve 267 nolu GV Tebliği'ndeki açıklamalar sonucunda Asgari Geçim İndiriminin yüklenici olacaktır. Bunun sonucunda ödeyeceği Asgari Geçim İndirim Tutarı ve yararlanabileceği teşvik aşağıdaki gibi hesaplanacaktır;

 

(İşçiler evli eşi çalışmayan ve 2 çocuklu olduğu kabul edildiğinde)

 

1 işçi

A.G.İ

İŞÇİ SAYISI

BAZ AYLIK

A.G.İ

2008

2009

2010

2011

2012

YÜKLENDİĞİ TOPLAM

A.G.İ

65,81

300

19.743

236.916

248.761

261.199

274.259

287.972

1.309.110

 

K.Tekstil'in Yaralanabileceği GV Stopaj Teşvik Tutarı = (1.543.043-1.309.110)=233.933YTL

 

Sanırım sorunun büyüklüğü bu örnekle daha anlaşılır hale gelmiştir. Yapılan düzenlemeler neticesinde yüklenicisi bütçe olan asgari geçim indirimi 5084 sayılı teşvik kanunundan yararlanan işverenlere yüklenmiştir.

 

5084 sayılı Kanunun uygulaması büyük oranda 31.12.2008 de sona erecek olsada yapılan yatırımların tamamlanmasına göre

  • 31/12/2007 tarihine kadar tamamlanan yatırımlar için beş yıl,
  • 31/12/2008 tarihine kadar tamamlanan yatırımlar için dört yıl,
  • 31/12/2009 tarihine kadar tamamlanan yatırımlar için üç yıl

süreyle uygulanacaktır.

 

III-SONUÇ:

 

GV Geçici 73. maddesinde ve 267 Seri Nolu Genel Tebliğinde yapılan düzenlemenin kazanılmış bir hakkı ortadan kaldırdığı açıktır. Kazanılmış hakların korunması, hukuk devleti ilkesinin gereğidir. Hukuk devletinde bütün devlet faaliyetlerinin hukuk kurallarına uygun olması önemli ve temel bir ilkedir. 5084 sayılı Yatırımların ve İstihdamın Teşviki Kanunu ile getirilen hak gelir vergisinde yapılan bir değişiklikle yok sayılamaz, bu konuda haklarını arayacak mükelleflerin haklılığı ortaya çıkacaktır.

 

25 Eylül 2008

 

Ali Karaoğlu

Denetçi

a-karaoglu@hotmail.com

 

Hiç yorum yok: