19 Mayıs 2008 Pazartesi

SİGORTALILARIN YENİ SOSYAL GÜVENLİK KANUNU ÖNCESİ YURT DIŞI HİZMET BORÇLANMALARI

SİGORTALILARIN YENİ SOSYAL GÜVENLİK KANUNU ÖNCESİ YURT DIŞI HİZMET BORÇLANMALARI

 

I. GİRİŞ

 

Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun yürürlük tarihi 01.10.2008 tarihi olarak açıklanmıştır.

 

Yazımızda, sigortalıların yeni genel sağlık sigortası yasası yürürlüğe girmesinden önce yapacakları yurt dışı hizmet borçlanmalarının sağlayacağı faydaları ele almaya çalışacağız.

 

II. YURT DIŞI HİZMET BORÇLANMASI

 

Yurt dışında geçen hizmet sürelerinin değerlendirilmesi, 3201 Sayılı Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanun (1) ile belirlenmiştir.

 

3201 sayılı kanunun 1. maddesinde;

 

Madde 1 – 18 yaşını doldurmuş Türk vatandaşlarının yurt dışında geçen ve belgelendirilen çalışma süreleri, bu çalışma süreleri arasında veya sonunda her birinde bir yıla kadar olan işsizlik süreleri ve yurt dışında ev kadını olarak geçen süreleri, 2. maddede belirtilen sosyal güvenlik kuruluşlarına (2) prim, kesenek ve karşılık ödenmemiş olması ve istekleri halinde bu Kanun hükümlerine göre sosyal güvenlikleri bakımından değerlendirilir.” denilmiştir.

 

Yurt dışında geçirdikleri hizmet süreleri bulunan vatandaşlarımızın, bu hizmetlerini değerlendirmek için hangi kuruluşlara başvuracakları hususu, 3201 sayılı Yasa’nın 3. maddesinde belirtilmiştir.

 

3201 sayılı Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanun yurt dışında geçen hizmetlerin borçlanılmasını sadece yurt dışında bulunan kişiyle sınırlandırmamıştır. Kişinin ölümü halinde hak sahiplerine de borçlanma imkânı tanınmıştır.

 

Borçlanma için ödenecek dövizin cinsi ve tutarı Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenmiştir. 2005/9665 sayılı Bakanlar Kurulu Kararında Sosyal güvenlik kuruluşlarınca döviz ile değerlendirilecek sürelerin her bir günü için tahakkuk ettirilecek prim, kesenek ve karşılık borcu tutarı 3,5 ABD Doları olarak belirlenmiştir.

 

Yurt dışı hizmet borçlanmasının, 3,5 ABD Doları ile ( 1 $= 1,30-YTL olarak hesaplanmıştır) günlük 4,55-YTL ve aylık 136,50-YTL olarak ödenmesi anlamına gelmektedir.

 

Konuyu şu örnekle açalım:

 

Cemil Bey, yurt dışında geçen 5 yıllık hizmet süresini borçlanmak istemektedir.

 

Yeni Sosyal Güvenlik Yasasından Önce Borçlanması;

 

Cemil Bey’in 30.09.2008 tarihine kadar yapacağı başvuruda, günlük 3,5 ABD Dolar’dan ( 1 $= 1,30-YTL olarak hesaplamaya konu edilmiştir) günlük 4,55-YTL ve 5 yıl için ( 5 x 360 = 1.800 gün) (3) ödeyeceği bedel 1.800 x 4,55 = 8.190,00-YTL olacaktır.

 

Yeni Sosyal Güvenlik Yasasından Sonra Borçlanması;

 

Cemil Bey, yeni genel sağlık sigortası yasası yürürlüğe girdikten sonra (01.10.2008), yurt dışında geçen hizmet süresini borçlanma talebinde bulunursa, asgari ücretin (01.07.2008 den yılsonuna kadar aylık 638,70-YTL) günlük tutarı olan 19,50-YTL ’nin %32 si oranında ödeme yapmak zorunda kalacaktır. Bu da günlük borçlanma bedelinin 6,82-YTL olması anlamına gelir.

 

Cemil Bey’in, 5 yıllık hizmet borçlanmasının toplam bedeli ise;

 

1.800 x 6,82 = 12.276,00-YTL olacaktır.

 

Cemil Bey, yeni genel sağlık sigortası yasası yürürlüğe girdikten sonra 5 yıllık yurt dışı hizmet borçlanması için 4.086,00-YTL fazla ödeme yapmak zorunda kalacaktır.

 

Yeni genel sağlık sigortası yasası yürürlüğe girene kadar (01.10.2008) yapılacak yurt dışı borçlanmalarında ödeme için süre kısıtlaması konulmamıştır. Bu da yurt dışı hizmet sürelerini yeni genel sağlık sigortası yasası yürürlüğe girene kadar borçlanan sigortalıların çıkarılan borcu diledikleri zaman ödeyebilmeleri anlamına gelmektedir.

 

Yeni genel sağlık sigortası yasası yürürlüğe girdikten sonra (01.10.2008), borçlanma miktarı başvuru tarihindeki prime esas asgari günlük kazancın % 32’si olacaktır. Ayrıca, yeni genel sağlık sigortası yasası yürürlüğe girdikten sonra (01.10.2008) sonra yurt dışı hizmet borçlanma talebinde bulunan vatandaşlarımızın kendilerine çıkarılacak borç bedelini 3 ay içerisinde ödemeleri gerekecektir.

 

Yurt dışı hizmet borçlanması yapmak isteyen sigortalıların ve hak sahiplerinin Yeni genel sağlık sigortası yasası yürürlüğe girene kadar yurt dışı borçlanma taleplerini gerçekleştirmeleri hem ödeme süreleri ve hem de maddi bakımdan menfaatlerine olacaktır.

 

III. SONUÇ VE DEĞERLENDİRME

 

Mecliste kabul edilen SSGSS Yasası, yurt dışı hizmet borçlanmaları bakımından maliyetleri önemli ölçüde arttırmakta ve ödeme süresi bakımından bir sınır getirmektedir.

 

Bununla beraber yeni yasanın yurt dışı hizmet borçlanması bakımından olumlu taraflarından biri, yurt dışından göç ederek Türkiye’ye yerleşen soydaşlarımızın hizmet borçlanmalarına imkân sağlaması olacaktır.

 

Balkan ülkelerinde ve sayıca daha az olmakla birlikte birçok değişik ülkede yaşamakta iken gerek kendi istekleri gerekse zorunlu göçe tabi tutulmaları nedeniyle, değişik zamanlarda Türkiye’ye göç etmişler ve sürekli olarak Türkiye’de yaşamaya başlamışlardır.

 

Özellikle Bulgaristan’da yaşamakta iken 1989 yılında zorunlu göçe tabi tutulan vatandaşlarımız orada yıllar boyunca edindikleri birikimlerini, emeklerini, mal ve mülklerini hiçbir bedel almadan terk etmek zorunda kalmışlardır. Uzun yıllar boyunca geldikleri ülkede çalışan ve hizmet sürelerine sayılan çalışmaları orada kalmış, yerleştikleri ve vatandaşlığını kazandıkları Türkiye’de de dikkate alınmamıştır. Bu durum, uzun yıllar geldikleri ülkede çalışmalarına rağmen Türkiye’de hizmet sürelerinin sıfırdan başlaması nedeniyle nispeten yaşlı vatandaşlarımızın emekli olamaması gibi bir sonuç doğurmuştur.

 

Yeni sosyal güvenlik yasası, bu vatandaşlarımızın yurt dışı hizmet borçlanması yapabilmelerine imkân sağlamaktadır.

 

Yukarıda aktarmaya çalıştığımız konuları kısaca özetleyecek olursak;

  • Yurt dışında geçirdikleri hizmet süreleri bulunan vatandaşlarımızın ve hak sahiplerinin, yeni genel sağlık sigortası yasası yürürlüğe girene kadar (30.09.2008) yapacakları yurt dışı hizmet borçlanmalarında günlük 3,5 ABD Dolar’dan ve ödeme için süre kısıtlaması olmaksızın hizmet borçlanmasında bulunmalarına imkân tanınmıştır.
  • Yeni genel sağlık sigortası yasası yürürlüğe girdikten sonra (01.10.2008) itibaren yurt dışı hizmet borçlanma miktarı başvuru tarihindeki prime esas asgari günlük kazancın % 32’si olacaktır ki bu bedel günümüz borçlanma bedelinin çok üzerindedir. Ayrıca, yeni genel sağlık sigortası yasası yürürlüğe girdikten sonra (01.10.2008) yurt dışı hizmet borçlanma talebinde bulunan vatandaşlarımızın kendilerine çıkarılacak borç bedelini 3 ay içerisinde ödemeleri gerekecektir.
  • Makalemizde, yasanın yürürlük tarihinin 01.10.2008 olarak belirlendiğinden hareket etmemize karşın, bazı maddelerin yürürlük tarihinin daha erken olabilmesi ihtimaline karşı, yasa resmi gazetede yayımlanmadan borçlanma taleplerinizi gerçekleştirmenizi önermekteyiz.

SSGSS Yasası yürürlük tarihi 01.10.2008 tarihi olarak belirlenmiş olmasına rağmen, ana muhalefet partisinin konuyu Anayasa Mahkemesi’ne taşıyacağı aşikârdır. Anayasa Mahkemesi’nin bu kanunu iptal etmesi ise kanaatimizce kuvvetle muhtemeldir.

 

Buna karşın gerek yurt dışı hizmet borçlanmasında gerekse askerlik borçlanmasında bulunacak sigortalılarımızın bugün borçlanmaları ile kaybedecekleri bir şey olmayacağı gibi, kanununun yürürlüğe girmesi ihtimaline karşın mevcut avantajlarını korumaları açısından tüm hizmet borçlanmalarını biran önce yapmaları menfaatlerine olacaktır.

 

Kaynaklar

  • 3201 Sayılı Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanun
  • Sosyal Güvenlik Kuruluşlarınca Döviz İle Değerlendirilecek Sürelerin Her Bir Günü İçin Tahakkuk Ettirilecek Prim, Kesenek Ve Karşılık Borcu Tutarının Belirlenmesine İlişkin BKK (2005/9665) 06 Aralık 2005 Tarih ve 26015 Sayılı Resmi Gazete
  • 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
  • Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı

Dip Notlar:

 

(1) 22.05.1985 tarih ve 18761 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır

(2) T.C. Emekli Sandığı, Sosyal Sigortalar Kurumu, Bağ-Kur ile 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun geçici 20. maddesine tabi Sandıklar.

(3) 3201 Sayılı Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanun’un 5.md. “Yurt dışındaki çalışılan sürelerinin tespitinde, bunu belirten ve istek sahibinin ibraz edeceği ispatlayıcı belgelerin, ev kadınlarının ise, pasaportundaki kayıtlı bulunan tarihler arasındaki son tarihten geriye doğru olmak üzere gün sayıları esas alınır, bu tespitte 1 yıl 360 gün, 1 ay 30 gün hesaplanır.”

 

18 Nisan 2008

 

H.Hakan KIVANÇ

SMMM

Mali Hukuk Uzmanı

Öğretim Görevlisi

h.hakankivanc@gmail.com

 

Hiç yorum yok: