16 Mayıs 2008 Cuma

İstihdam paketi işsizliği yenecek mi?

İstihdam paketi işsizliği yenecek mi?

Hükümetin 3 yıldır üzerinde çalıştığı istihdam paketinin hemen hemen kesin olan hatları belli olunca tartışmalar da çoğaldı. Devlet Bakanı Cemil Çiçek önümüzdeki günlerde netleşmesi beklenen paketin istihdamı teşvik edeceğini söylese de işsizliğin kolay kolay yenilebileceğini söylemek mümkün değil. Zira Devlet Planlama Teşkilatı’nın istihdam paketindeki düzenlemeleri dikkate alarak yaptığı resmi tahminler önümüzdeki iki yıllık süreçte istihdam artışının gerileyeceğini, işsiz sayısının da 166 bin kişi daha artacağını öngörüyor. Yani resmi tahminlere göre de istihdam paketi işsizliğe çare olamıyor. İş dünyası da bu konuda hemfikir.

Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Başkanı Oğuz Satıcı, paketin piyasaları psikolojik olarak rahatlatacağını ama istihdamı artırmaya ya da tetiklemeye yetecek bir adım olmayacağını söylüyor. İstihdam paketinin yatırım teşvikleriyle desteklenmesi gerektiğini savunan Satıcı, “Paket tek başına her derde deva olmaz. Çünkü işsizliği azaltmak için yeni yatırımlar konusunda ciddi adımlar atılmalı. İstihdam paketinin ardından, ihracat yapan ve ithalatı ikame eden teşvikleri ve yatırımları destekleyen bir paket hazırlanmalı. İstihdam paketi ancak o zaman iş görür hale gelir” diyor.

KAYIT DIŞI SANCISI SÜRÜYOR

Paketi geç kalınmış bir düzenleme olarak değerlendiren İstanbul Sanayi Odası (İSO)Başkanı Tanıl Küçük de “Paketi olumlu bir gelişme olarak görüyorum ama reformlarda ancak erteleme şansımızın olmadığı bir noktada ilerleme sağlanabildi. Rekabet gücüyle ilgili reformlarda maalesef geç kalınmıştır ve geciktikçe, ödenen maliyetler, bedeller artmıştır” diye konuşuyor. Pakette kıdem tazminatı konusunun kapsam dışı bırakılmasını eleştiren Küçük, bu konuda somut bir gelişme sağlanması gerektiğini söylüyor.
Paketle ilgili olarak yanıtı en fazla aranan soru, düzenlemelerin kayıt dışı ekonomiyi azaltıp azaltamayacağı. Genç Yöneticiler ve İşadamları Derneği (GYİAD) Başkanı Pınar Eczacıbaşı, paketin kayıt dışı istihdamı azaltmada etkin bir rol üstlenemeyeceğinin altını çiziyor. Eczacıbaşı, “Paketin kayıt dışı istihdama kısmi etkisi olur ancak efektif denetim mekanizmaları olmadıkça bu problemin üstesinden gelmek zor. Bu paketle sadece işçilik ücretlerine kısmi bir teşvik getiriliyor ancak diğer konular da ele alınmadıkça sorun çözülemez” diyor.

Peki, SSK primlerinde yüzde 5’lik indirim kayıt dışı istihdamı nasıl etkileyecek? Bahçeşehir Üniversitesi Ekonomik ve Toplumsal Araştırmalar Merkezi (BETAM) Direktörü ve ekonomi yazarı Prof. Dr. Seyfettin Gürsel, bu yüzde 5’lik indirimi yetersiz buluyor ve kayıt dışını engellemede aciz kalacağını belirtiyor:
“SSK primlerindeki 5 puanlık indirimin yüzde 10-12 puanlara çıkması lazım ki istihdam üzerindeki vergi yükü hafiflesin. Ama bu zamana yayılarak yapılabilecek bir şey. Pakette polise ve jandarmaya da bölgesinde sigortasız işçi çalıştıranları sigortaya bildirme görevi verilmesi ise olumlu bir gelişme.”

Pakette şüphesiz en fazla tartışılan konulardan biri 50’den fazla işçi çalıştıran işyerlerinde kreş açma zorunluluğunun kaldırılması. Pınar Eczacıbaşı, bu maddenin kadınların istihdamı konusunda sıkıntılara neden olacağını dile getiriyor:
“İstihdam paketi işveren açısından getirdiği prim indirimleriyle kadınları çalıştırmayı teşvik edici olarak gözükse de 50’den fazla işçi çalıştıran işyerlerinde kreş açma zorunluluğunun kaldırılması, kadınların istihdama katılması konusunda sıkıntılara neden olacaktır. Gerçekten kadın istihdamını artırmak istiyorsak bu konularda verilen destekler azaltılmamalı, artırılmalı.”



ÖNE ÇIKAN MADDELER

SSK priminde indirim: SSK primlerindeki 5 puanlık indirimin bu yılsonuna kadar
yürürlüğe girmesi bekleniyor.

Engelli istihdamı: Engelli istihdamında işverenin payını Hazine karşılıyor.

Hükümlü istihdamı: Zorunlu istihdamı yasadan çıkarıyor.

Genç ve kadın istihdamı: 18-29 yaş arası gençler ile yaş şartı aranmaksızın kadın istihdam edenlere 5 yıllık kademeli teşvik uygulanıyor.

İşyeri kurma izni kaldırılıyor: Yeni bir işyeri kurmak isteyenlerin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’ndan alması gereken izin kaldırılıyor.


KIDEM TAZMİNAT ENDİŞESİ

Anadolu Grubu Yönetim Kurulu Başkanı Tuncay Özilhan, pakette kapsam dışı bırakılan kıdem tazminatının fona dönüştürülmesine sıcak bakmadığını söylüyor: “Şu anda işletmelerde bu konuyla ilgili büyük sorunlar yaşanmıyor ama kıdem tazminatı devletin eline geçerse bu paralar boşa harcanacak ve bir süre sonra açık verecek. Engelli ve terör mağduru çalıştırmak işletmelerin üzerine ilave yükler getiriyordu, sigorta primini Hazine’nin karşılaması engelli çalışanların sayısını da artırır. Bu paket tam anlamıyla istihdamı artırma konusunda yeterli değil ama şu anki koşullarda bu kadar yapılabiliyor. Türkiye’nin istihdamını artırması için önce bütçe gelirlerini artırması gerekiyor. İşverenlerin kayıt dışına gitmesini önlemek için vergilerin azaltılması gerekiyor.”

‘ESAS YANGINI SÖNDÜREMEZ’

Zorlu Tekstil Grubu Başkanı Vedat Aydın: “Kayıt dışının azaltılması konusunda SSK primlerinde yapılan indirim hem işveren açısından hem de kayıt dışı istihdamı azaltmada atılmış önemli bir adım ama yeterli değil. Bunun için vergi dilimlerinde düzeltme yapılması gerekiyor. Zaten kaynaksızlık çeken hükümetin öncelikle kayıt dışı istihdamla daha köklü mücadeleye girmesi gerekiyor, caydırıcı uygulamaların hayata geçirilmesi gibi... İşsizlik, ithalatı cazip kılan yaklaşımlarla daha da artıyor. İşsizlik yangınının nedeni sanayicinin küstürülmesidir, istihdam paketi esas yangını söndüremez.”

‘ASPİRİN TEDAVİSİ GİBİ’

Domino Tekstil Yönetim Kurulu Başkanı, TOBB Konfeksiyon ve Hazır Giyim Sanayi Meclisi Başkanı Umut Oran: “Bu iyi niyetle hazırlanmış bir paket ama Türkiye’nin artık böyle paketlere değil, reforma ihtiyacı var. Aspirin tedavisiyle zatürreeyi çözme şansı yok. Paketler de biraz aspirin tedavisi gibi oluyor. Radikal değişiklikler olmadan bir paketin  işsizlik sorununa çözüm üreteceğini sanmıyorum. İstihdam üzerindeki vergiler yüzde 20’lere düşürülmeli. Daha çok insan çalıştıranlara daha çok vergi indirimi sağlanmalı. Vergi tabana yayılarak kayıt dışı, kayıt altına alınmalı. Bir de kalkınmada öncelikli bölgelerde, belirli süreler, istihdam vergisi çok düşük olmalı ya da alınmamalı. Asgari ücreti arz-talep belirlemeli.”

‘YÜZDE 5’LİK KESİNTİ YETERLİ DEĞİL’

Kadın Girişimciler Kurulu Başkanı, Hey Tekstil Yönetim Kurulu Başkanı Aynur Bektaş: “Tasarıdaki olumlu değişiklikler; işverenin eski hükümlü, terör mağduru çalıştırma zorunluluğunun kaldırılması, engelli çalışanın SSK işveren payının Hazine tarafından karşılanması, dışarıdan sağlık ve kreş hizmeti alma imkânının getirilmesi, SSK primlerinde 5 puanlık indirim yapılması ve gençler ile kadınların SSK işveren paylarının ilk yıl için yüzde 100 oranında ödenmesi. Engelli, genç ve kadın istihdamına olumlu katkıların olacağı kuşkusuz. İşsizlik sorununa olumlu etkisinin olacaktır ama sorunu kökten çözebileceğini sanmıyorum. İşgücünün yetkinliğini artıracak yoğun eğitim programlarının da uygulamaya konulması ve işsizlik fonunda toplanan kaynağın bu işlerde de kullanılması gerekiyor. Yüzde 5’lik SSK priminin yüzde 20 seviyesine doğru kademeli olarak indirilmesi gerekir.”

‘KAYIT DIŞINA AĞIR CEZA VERİLMELİ’

Hak-İş Genel Başkanı Salim Uslu: “SSK primleri 5 değil, 15 puan indirilse dahi kayıt dışı istihdamı cazip olmaktan çıkartamazsınız. Kayıt dışı istihdam ağır cezaların getirilmesiyle çözülebilir. Pakette kayıt dışı istihdama yönelik yaptırımlar yeterli değil. Bu paket işsizliği azaltmaz, işsizliği azaltmanın çok pratik ve etkin bir yolu var. Kamu ve özel sektörde çalışanlar kanuni çalışma sürelerini aşıyor, 12 saat çalışabiliyor. Oysa kamu kendi denetim zaaflarını gideriyor olsa, kanuni çalışma süreleri dışına çıkılmasa 1 milyon kişiyi hemen yarın istihdam edebilirsiniz. Bugün işsizlik sigortası fonu devlet tarafından nasıl yürütülüyorsa kıdem tazminatı fonu da oluşturulabilir.”

‘YATIRIM VE ÜRETİM ARTIRILMALI’

TÜRK-İŞ Genel Başkanı Mustafa Kumlu: “İstihdam paketi işsizliğin azalmasına yeterli çözüm getirmiyor. İşsizliğin azaltılması için yatırım ve üretimin artırılması gerekiyor. Yapılan teşviklerle kayıt dışı çalışanların bir kısmı kayıt altına alınabilecek ancak denetim mekanizmalarının etkin şekilde kullanılması şart. Tasarı mevcut istihdama ilave olarak işe almayı amaçlasa da bazı işverenler kıdemli işçileri işten çıkarıp, teşvikten yaralanmak için yerlerine 18-29 yaş grubundaki gençleri almak isteyebilir. Bu durumda istihdam artışı yerine istihdam edilenlerin yaş yapısı değişecek. İşsizlik Sigortası Fonu’nda biriken Hazine payı ve nemasının GAP’a aktarılmasını öngörülüyor ancak biz fona dokunulmasına karşıyız.”

 

Hiç yorum yok: